ตำนานเล่าว่าก่อนเกิดเมืองนครราชสีมา บริเวณลำน้ำตะคอง อำเภอสูงเนินในปัจจุบัน เคยมีเมืองโบราณอยู่ 2 เมืองคือ "เมืองโคราฆะปุระ" และ "เมืองเสมา" ซึ่งเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยทวารวดีและขอมโบราณ ก่อนจะกลายเป็นเมืองร้างในเวลาต่อมา ครั้นถึงสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชแห่งกรุงศรีอยุธยา (พ.ศ. 2199-2231) จึงโปรดให้สร้างเมืองใหม่ขึ้นบริเวณที่ตั้งเมืองปัจจุบัน แล้วนำชื่อ "โคราฆะปุระ" มาผสมกับ "เสมา" กลายเป็นชื่อ "นครราชสีมา" ที่คนทั่วไปยังคงเรียกสั้นๆ ว่า "โคราช" มาจนถึงทุกวันนี้

• ดูแผนที่

ในปี พ.ศ. 2369 กองทัพเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ยกทัพเข้ายึดเมืองโคราช คุณหญิงโม ภริยาปลัดเมืองในขณะนั้น ได้รวบรวมชาวบ้านลุกขึ้นสู้และต่อต้านกองทัพจนไม่สามารถยกไปตีกรุงเทพฯ ได้สำเร็จ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาคุณหญิงโมเป็น "ท้าวสุรนารี" ชาวโคราชจึงเรียกท่านด้วยความเคารพว่า "ย่าโม" และเป็นที่มาของอีกชื่อเรียกจังหวัดว่า "เมืองย่าโม" อนุสาวรีย์แห่งนี้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2477 ถือเป็นอนุสาวรีย์สามัญชนแห่งแรกของไทย และมีการจัดงานฉลองชัยชนะทุกปีระหว่างวันที่ 23 มีนาคม ถึง 3 เมษายน

• เปิดให้สักการะได้ทุกวัน ไม่มีค่าเข้าชม
• ดูแผนที่

เดิมเรียกว่า "วัดกลางนคร" ตั้งอยู่ตรงข้ามนิวาสสถานเดิมของท้าวสุรนารีและเจ้าพระยาปลัด (สามี) หลังจากท้าวสุรนารีถึงแก่อสัญกรรมในปี พ.ศ. 2395 ได้มีการบรรจุอัฐิของท่านไว้ที่วัดแห่งนี้ ก่อนจะอัญเชิญมาประดิษฐาน ณ อนุสาวรีย์หน้าประตูชุมพลในเวลาต่อมา ปัจจุบันวัดยังเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ที่ชาวโคราชและนักท่องเที่ยวแวะมากราบไหว้และศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

• เปิดทุกวัน 8:00-16:00 น.
• ดูแผนที่

เมืองโคราชโบราณเคยมีประตูเมืองสำคัญ 4 ทิศ ได้แก่ ประตูชุมพล ประตูพลแสน ประตูพลล้าน และประตูไชยณรงค์ ปัจจุบันเหลือเพียง "ประตูชุมพล" ที่ยังคงสภาพให้เห็นเป็นสัญลักษณ์ของเมืองเก่า และเป็นจุดที่ตั้งอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีอยู่ด้านหน้าพอดี ทำให้กลายเป็นจุดถ่ายภาพและจุดสักการะที่คนโคราชและนักท่องเที่ยวแวะเวียนมาตลอดทั้งปี

• ดูแผนที่

ตำนานเล่าว่าท้าวปาจิตและนางอรพิม คู่รักที่ต้องพลัดพรากและตามหากันข้ามเมือง เมื่อทั้งสองได้พบกันอีกครั้งนางอรพิมได้เปล่งคำอุทานว่า "พี่มาเมือง" จนกลายเป็นที่มาของชื่อ "พิมาย" ในเวลาต่อมา ตำนานนี้เป็นที่รู้จักแพร่หลายในภาคอีสาน และมีการผูกโยงชื่อบ้านนามเมืองอีกหลายแห่งในลุ่มแม่น้ำมูลเข้ากับเรื่องราวนี้ ปัจจุบันเมืองพิมายยังเป็นที่ตั้งของ "ปราสาทหินพิมาย" ปราสาทหินที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย สร้างขึ้นในวัฒนธรรมขอมโบราณราวพุทธศตวรรษที่ 16-17 นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมปราสาทหินและเรียนรู้ทั้งประวัติศาสตร์ขอมโบราณและตำนานรักคู่นี้ไปพร้อมกันได้

• เปิดทุกวัน 7:30-17:30 น. ค่าเข้าชมชาวไทย 20 บาท ชาวต่างชาติ 100 บาท
• ดูแผนที่